Ngày 25/3/2026, tại Trung tâm Hội nghị quốc tế, số 11 Lê Hồng Phong, quận Ba Đình, Hà Nội, Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới (thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam) đã tổ chức Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2026 với chủ đề: “Mô hình phát triển dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”.
Sự kiện quy tụ đông đảo lãnh đạo cơ quan Trung ương, các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia kinh tế, nhà khoa học, đại diện doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và các cơ quan báo chí trong cả nước, trở thành diễn đàn học thuật – chính sách quan trọng nhằm góp phần định hình mô hình phát triển quốc gia giai đoạn mới.
Diễn đàn chính sách mang ý nghĩa chiến lược
Trong bối cảnh kinh tế thế giới biến động nhanh, cạnh tranh chiến lược gia tăng và xu thế chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, việc xác lập mô hình phát triển mới cho Việt Nam được đánh giá là yêu cầu cấp thiết.
Diễn đàn năm 2026 tập trung làm rõ các luận cứ khoa học và thực tiễn cho giai đoạn phát triển 2026–2030 và tầm nhìn dài hạn, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững, bao trùm và nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế.
Phát biểu khai mạc, TS. Đặng Xuân Thanh nhấn mạnh: Việt Nam đang đứng trước thời điểm có tính bước ngoặt, khi mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên dần bộc lộ giới hạn. Do đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành trụ cột trung tâm của chiến lược phát triển quốc gia.
Báo cáo đề dẫn do TS. Nguyễn Đức Hiển trình bày đã phân tích sâu các xu hướng toàn cầu như kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi xanh và tái cấu trúc chuỗi giá trị quốc tế; đồng thời chỉ ra yêu cầu đổi mới tư duy thể chế, cải cách môi trường pháp lý và nâng cao năng lực quản trị quốc gia.
Xây dựng mô hình phát triển mới: Từ lý luận đến thực tiễn
Một nội dung trọng tâm của Diễn đàn là làm rõ khái niệm và nội hàm của mô hình phát triển mới của Việt Nam. Các tham luận thống nhất nhận định mô hình phát triển tương lai phải được xây dựng trên các trụ cột cơ bản:
Thể chế phát triển hiện đại, minh bạch và kiến tạo;
Khoa học công nghệ tiên tiến và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo;
Nguồn nhân lực chất lượng cao;
Hạ tầng số đồng bộ và thị trường dữ liệu;
Khu vực doanh nghiệp tư nhân năng động đóng vai trò dẫn dắt.
Theo các chuyên gia, chuyển đổi số không chỉ là ứng dụng công nghệ mà còn là quá trình tái cấu trúc toàn diện phương thức quản lý nhà nước, tổ chức sản xuất và cung ứng dịch vụ công.
Đặc biệt, nhiều ý kiến nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện khuôn khổ pháp luật nhằm thúc đẩy kinh tế dữ liệu, bảo vệ quyền tài sản số, bảo đảm an toàn thông tin và tạo điều kiện cho các mô hình kinh doanh mới phát triển.
Vai trò của thể chế và pháp luật trong kiến tạo phát triển
Dưới góc nhìn pháp lý – chính sách, Diễn đàn đặt ra vấn đề then chốt: thể chế phải đi trước một bước để dẫn dắt đổi mới sáng tạo.
Các tham luận cho rằng hệ thống pháp luật cần tiếp tục đổi mới theo hướng:
Bảo đảm tính ổn định nhưng linh hoạt trước công nghệ mới;
Giảm rào cản hành chính, thúc đẩy thử nghiệm chính sách (sandbox);
Tăng cường cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ;
Hoàn thiện pháp luật về đầu tư, tài chính và chuyển đổi số.
Đây cũng là nội dung có ý nghĩa đặc biệt đối với hoạt động tư pháp, khi quá trình phát triển kinh tế số đòi hỏi các thiết chế pháp luật và cơ quan xét xử phải thích ứng với những quan hệ pháp lý mới phát sinh.
Từ góc độ xây dựng Nhà nước pháp quyền, nhiều đại biểu cho rằng sự đồng bộ giữa cải cách thể chế, cải cách tư pháp và hiện đại hóa quản trị công là điều kiện tiên quyết bảo đảm sự phát triển bền vững.
Doanh nghiệp và đổi mới sáng tạo – động lực tăng trưởng mới
Các chuyên gia kinh tế nhận định khu vực doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp tư nhân, đang trở thành lực lượng quan trọng thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng.
Tham luận về phát triển ngành kinh tế dữ liệu cho thấy dữ liệu sẽ trở thành nguồn lực sản xuất mới, tương tự đất đai và vốn trong nền kinh tế truyền thống. Do đó, Việt Nam cần sớm hình thành thị trường dữ liệu, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu công – tư và xây dựng hạ tầng số quốc gia thống nhất.
Bên cạnh đó, vấn đề huy động vốn cho mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ cũng được phân tích sâu, với đề xuất phát triển các công cụ tài chính xanh, quỹ đầu tư đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp.
Liên kết tri thức – chính sách – thực tiễn
Phiên thảo luận chuyên sâu của Diễn đàn đã tập trung vào giải pháp xác lập mô hình phát triển Việt Nam trong bối cảnh mới, nhấn mạnh vai trò liên kết giữa:
Nhà nước, Viện nghiên cứu,,Trường đại học,,Doanh nghiệp.
Các đại biểu thống nhất rằng Việt Nam cần nâng cao năng lực tiếp nhận, làm chủ và sáng tạo công nghệ, từng bước nâng vị thế trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Đồng thời, phát triển kinh tế phải gắn với bảo tồn văn hóa, phát triển công nghiệp văn hóa, bảo vệ môi trường sinh thái và bảo đảm an sinh xã hội – những yếu tố cốt lõi của phát triển bền vững.
Cơ sở hoạch định chính sách quốc gia giai đoạn mới
Ban Tổ chức Diễn đàn cho biết, trên cơ sở các tham luận và ý kiến thảo luận, báo cáo kiến nghị chính sách sẽ được tổng hợp gửi cơ quan có thẩm quyền, tập trung vào một số nhóm vấn đề trọng tâm:
Xác định các trụ cột của mô hình phát triển mới;
Hoàn thiện thể chế kiến tạo phát triển;
Lấy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực trung tâm;
Phát triển hệ sinh thái dữ liệu và kinh tế số;
Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thu hút nhân tài.
Những kiến nghị này được kỳ vọng sẽ trở thành luận cứ quan trọng phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo và điều hành phát triển đất nước trong giai đoạn tới.
Lan tỏa thông điệp phát triển bền vững
Diễn đàn Kinh tế Việt Nam là hoạt động khoa học thường niên, đóng vai trò cầu nối giữa nghiên cứu học thuật và hoạch định chính sách. Qua nhiều năm tổ chức, Diễn đàn đã góp phần thúc đẩy đối thoại chính sách chất lượng cao, hỗ trợ quá trình đổi mới mô hình tăng trưởng của Việt Nam.
Diễn đàn năm 2026 tiếp tục khẳng định thông điệp xuyên suốt: xây dựng mô hình phát triển mới dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là con đường tất yếu để Việt Nam phát triển nhanh, bền vững và thịnh vượng trong kỷ nguyên mới.
Với những nội dung thảo luận chuyên sâu và kiến nghị chính sách cụ thể, sự kiện không chỉ mang ý nghĩa học thuật mà còn có giá trị thực tiễn đối với việc hoàn thiện hệ thống thể chế, pháp luật và nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia — những yếu tố nền tảng đối với tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới. Quang Thành
