Phản ánh của người dân từ Hòa Bình
Từng được mệnh danh là “vịnh Hạ Long trên núi”, hồ sông Đà (Hòa Bình) đang chứng kiến làn sóng đầu tư ồ ạt vào mô hình du lịch nổi – từ nhà hàng, homestay đến khu nghỉ dưỡng mini trôi lững lờ giữa sóng nước. Nhưng dưới vẻ hào nhoáng là một thực tế đáng báo động: tiềm ẩn nguy cơ tai nạn chết người, ô nhiễm môi trường và bất ổn an ninh – tất cả nằm ngoài lưới pháp luật.
Phát triển nóng: Từ vài bè cá thành “làng du lịch nổi”
Thung Nai, Ngòi Hoa, Suối Rút hay vùng ven thành phố Hòa Bình – vốn chỉ là những điểm dừng chân ngắm cảnh vài năm trước – nay đã trở thành “thiên đường giải trí mặt nước” với hàng chục cụm nhà bè nối tiếp nhau, từ nhà hàng hải sản, cà phê ven hồ, đến homestay phục vụ nghỉ dưỡng. Có điểm, chỉ trong vài trăm mét mặt nước đã dồn đến 7–8 bè lớn nhỏ san sát.
Một số khu được đầu tư khá bài bản, có cả hồ bơi nổi, cầu trượt nước, thuyền kayak và dàn âm thanh công suất lớn. Nhưng phần lớn lại được dựng lên rất thô sơ: ván gỗ ghép, phao nhựa cũ, khung sắt hoen gỉ, nổi trên những thùng phuy tái sử dụng. Nhiều chủ cơ sở thừa nhận: “Miễn có mặt nước, là dựng được”.
Bên trong: Không phao cứu sinh, không PCCC, không kiểm định
Phóng viên khảo sát tại khu vực ven hồ thuộc TP Hòa Bình vào giữa tháng 7, ghi nhận có tới 4/6 nhà hàng nổi không có phao cứu sinh; 100% không có biển chỉ dẫn thoát hiểm. Một nhà hàng phục vụ tới hơn 60 khách cùng lúc, nhưng không có bất kỳ thiết bị chữa cháy nào. Khi được hỏi, chủ bè trả lời: “Trên hồ thì cháy sao được mà lo!”
Một số cơ sở còn dùng lồng bè cá cũ, phủ sàn gỗ bên trên làm chỗ ăn nghỉ. Cá dưới – người trên. Nhiều nơi bốc mùi tanh, thức ăn thừa đổ thẳng xuống hồ. Toàn bộ nước sinh hoạt – từ rửa bát, chế biến, vệ sinh – đều xả xuống mặt nước. Không hệ thống xử lý. Không ai kiểm tra.
Luật không chạm tới mặt nước
Vấn đề cốt lõi nằm ở đây: pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể cho loại hình kinh doanh trên mặt nước nội địa. Nhà hàng nổi? Không có mã ngành rõ ràng. Homestay nổi? Không nằm trong danh mục quản lý lưu trú. Hệ thống PCCC, an toàn kỹ thuật? Chưa có bộ tiêu chuẩn nào được áp dụng riêng cho công trình nổi.
Đa phần các cơ sở chỉ đăng ký… nuôi trồng thủy sản, rồi “tự chuyển đổi” thành dịch vụ du lịch. Chính quyền địa phương – dù biết – cũng không có chế tài xử lý triệt để. Một cán bộ quản lý đô thị tại TP Hòa Bình chia sẻ: “Chúng tôi cũng chỉ biết nhắc nhở, chứ không có căn cứ để yêu cầu tháo dỡ. Phía Sở Du lịch – Sở Xây dựng – Sở Giao thông chưa thống nhất quản lý loại hình này.”
Đêm trên hồ: nhậu nhẹt, ẩu đả, và… cờ bạc
Khi mặt trời lặn cũng là lúc một phần “cuộc sống ngầm” trên hồ bắt đầu. Tiệc tùng thâu đêm, loa kéo hoạt động tới khuya, rượu bia không giới hạn. Một cư dân tại Thung Nai cho biết: “Cứ cuối tuần là hát hò ầm ĩ, có lần đánh nhau rồi phải gọi công an ra can.”
Một số nguồn tin địa phương còn phản ánh hiện tượng cá cược trá hình diễn ra trong các “bè VIP” – nơi tổ chức các tour riêng cho khách nhóm. Mỗi bè nằm ngoài tầm mắt của cơ quan chức năng, trong khi việc tuần tra lòng hồ còn thiếu người, thiếu phương tiện.
Một viên ngọc đang bị bào mòn
Nếu không kịp thời kiểm soát, hồ sông Đà sẽ đi vào vết xe đổ của nhiều vùng du lịch khác: phát triển nhanh nhưng thiếu bền vững, đánh đổi cảnh quan – môi trường để lấy lợi nhuận ngắn hạn. Cư dân sống ven hồ bắt đầu lo ngại về nước sinh hoạt bị ô nhiễm, cá chết bất thường, rong tảo phát triển mạnh tại các cụm nhà bè.
Thậm chí, có ý kiến cho rằng hồ đang bị “chiếm dụng” bởi các nhóm lợi ích: từ các hộ dân có sẵn bè cá, đến doanh nghiệp nhỏ lẻ tranh thủ xin tạm quyền sử dụng mặt nước rồi cho thuê lại. Tài nguyên công – đang trở thành lợi ích riêng.
Cần khẩn cấp bịt lỗ hổng pháp lý và thiết lập trật tự mặt nước
Không thể chờ đợi thêm. Hồ sông Đà cần được coi là vùng đặc thù, với quy hoạch phát triển du lịch mặt nước có sự điều tiết của tỉnh và các bộ ngành liên quan. Trước mắt, các chuyên gia đề xuất:
- Ban hành bộ quy chuẩn an toàn tối thiểu đối với nhà hàng – công trình nổi;
- Rà soát toàn bộ cơ sở đang hoạt động, phân loại rõ: nuôi trồng – ăn uống – lưu trú – giải trí;
- Thành lập tổ công tác liên ngành xử lý vi phạm về PCCC, môi trường, an ninh trật tự;
- Giới hạn số lượng công trình nổi trên từng khu vực, tránh quá tải;
- Tăng cường tuần tra, xử phạt, và nếu cần – cưỡng chế tháo dỡ các công trình vi phạm nghiêm trọng.
Giữ lấy giá trị nguyên sơ, hoặc đánh mất mãi mãi
Hồ sông Đà – từng là biểu tượng của công trình thủy điện thế kỷ XX – giờ mang theo kỳ vọng trở thành trung tâm du lịch xanh của Tây Bắc. Nhưng nếu để phát triển ồ ạt, chắp vá, thiếu kiểm soát như hiện nay, giá trị cốt lõi sẽ dần bị cuốn trôi theo sóng nước.
Du lịch sinh thái không thể dựa vào sự dễ dãi. Trách nhiệm quản lý không thể mãi nằm trong khoảng trống. Đã đến lúc tỉnh Hòa Bình và các cấp quản lý phải trả lời: Giữ lấy hồ sông Đà – hay để mất nó vĩnh viễn?
Đức Phong – Quang Thành
