Trong những năm qua, ngành Hải quan đã tích cực triển khai nhiều giải pháp đổi mới toàn diện phương thức quản lý nhà nước về hải quan. Một trong những đổi mới điển hình là việc Cục Hải quan triển khai thí điểm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III.
Từ năm 2014, thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu đã được ngành Hải quan thực hiện chủ yếu trên hệ thống VNACCS/VCIS tại 100% cục và chi cục hải quan theo mô hình tập trung cấp Tổng cục Hải quan (nay là Cục Hải quan), với hơn 99,65% doanh nghiệp xuất nhập khẩu tham gia; xử lý 99% tờ khai xuất nhập khẩu với hiệu suất vận hành ổn định 24/7, bảo đảm an ninh, an toàn và hiệu quả. Qua đó góp phần nâng cao năng lực quản lý nhà nước về hải quan, áp dụng phương thức quản lý hiện đại, hướng tới mục tiêu xây dựng cơ quan Hải quan Việt Nam hiện đại, chuyên nghiệp và hiệu quả.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi làm việc với Chi cục Hải quan khu vực III về Đề án thí điểm thông quan tập trung.
Việc triển khai Hệ thống VNACCS/VCIS cũng được đánh giá là điều kiện tiên quyết, là đòn bẩy để ngành Hải quan hoàn thành mục tiêu cải cách thủ tục hành chính, tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong thời gian qua.
Mặt khác, hệ thống VNACCS/VCIS đã tạo hiệu ứng tích cực trong việc nâng cao hiệu quả toàn bộ quá trình quản lý nhà nước đối với hàng hóa xuất nhập khẩu và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh ở tất cả các khâu, thủ tục hành chính; đồng thời đặt ra yêu cầu các bộ, ngành đẩy nhanh triển khai Cơ chế một cửa quốc gia, kết nối Cơ chế một cửa ASEAN, thúc đẩy cải cách hành chính và giảm thời gian kiểm tra chuyên ngành đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.
Hiện nay, thủ tục hải quan điện tử đối với hàng hóa xuất nhập khẩu được thực hiện thống nhất trên hệ thống VNACCS và các hệ thống vệ tinh. Theo đó, Cục Hải quan quy định tiêu chí quản lý rủi ro và thiết lập trên hệ thống VCIS để tự động phân luồng tờ khai hải quan khi người khai hải quan khai và nộp đầy đủ hồ sơ qua hệ thống.
Đối với tờ khai luồng xanh, hệ thống tự động quyết định thông quan; đối với tờ khai luồng vàng, luồng đỏ, cơ quan hải quan nơi đăng ký tờ khai thực hiện kiểm tra hồ sơ và kiểm tra thực tế hàng hóa. Các công việc này được thực hiện tại một đơn vị hải quan, gồm 5 bước: Bước 1, tiếp nhận, kiểm tra, đăng ký, phân luồng tờ khai thông qua hệ thống; Bước 2, kiểm tra hồ sơ hải quan đối với tờ khai luồng vàng, luồng đỏ; Bước 3, kiểm tra thực tế hàng hóa; Bước 4, kiểm tra việc hoàn thành nghĩa vụ thuế, phí, lệ phí; Bước 5, hoàn chỉnh hồ sơ.
Đối với doanh nghiệp, việc triển khai Hệ thống VNACCS/VCIS trong thời gian qua đã mang lại nhiều lợi ích thiết thực như hồ sơ, chứng từ liên quan đến hải quan và các bộ, ngành được đơn giản hóa đáng kể; thời gian hoàn thành thủ tục đối với hàng hóa xuất nhập khẩu và phương tiện vận tải xuất nhập cảnh được rút ngắn rõ rệt. Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động xuất nhập khẩu ngày càng gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ phức tạp. Đồng thời, việc hoàn thành đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị theo Nghị quyết số 18-NQ/TW đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với công tác cải cách, cắt giảm thủ tục hành chính, điện tử hóa và tiến tới thủ tục hải quan phi giấy tờ theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Nghị quyết số 66-NQ/TW ngày 30/4/2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới; đồng thời phù hợp với định hướng phát triển Hải quan đến năm 2030 tại Quyết định số 628/QĐ-TTg ngày 20/5/2022 của Thủ tướng Chính phủ.
Qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế cho thấy, mô hình thông quan tập trung (Centralized Clearance) đã được triển khai tại Liên minh châu Âu (EU). Theo đó, doanh nghiệp có thể thực hiện khai báo hải quan tại một quốc gia thành viên EU trong khi hàng hóa được xuất trình kiểm tra tại cơ quan hải quan của quốc gia thành viên khác.
Trước yêu cầu quản lý hải quan hiện đại và phù hợp với thông lệ quốc tế, việc nghiên cứu xây dựng mô hình thực hiện thủ tục hải quan tập trung là cần thiết. Do đó, từ tháng 9/2025, Cục Hải quan đã triển khai xây dựng Đề án thông quan tập trung. Sau thời gian hoàn thiện đề án, đánh giá cơ sở pháp lý và các điều kiện triển khai, Cục Hải quan đã báo cáo Bộ Tài chính và ban hành kế hoạch triển khai thí điểm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III từ ngày 1/6/2026.. Quang Thành
