Di sản văn hóa phi vật thể là phần hồn cốt bền bỉ của mỗi dân tộc, được hình thành và lưu truyền qua nhiều thế hệ bằng ký ức cộng đồng, bằng thực hành văn hóa, nghi lễ tín ngưỡng, phong tục tập quán và các loại hình nghệ thuật dân gian. Không hiện hữu bằng hình khối vật chất, nhưng chính di sản văn hóa phi vật thể lại làm nên chiều sâu tinh thần, bản sắc và sức sống lâu bền của văn hóa Việt Nam.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, di sản văn hóa phi vật thể không chỉ đứng trước nguy cơ mai một, mà còn được nhìn nhận như một nguồn lực văn hóa đặc biệt, góp phần xây dựng hình ảnh, vị thế và sức mạnh mềm của quốc gia. Bảo tồn và phát huy di sản vì thế không còn là nhiệm vụ riêng của các cơ quan quản lý hay giới nghiên cứu, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội, của mỗi cộng đồng và từng cá nhân thực hành di sản.
Tinh thần ấy được thể hiện rõ tại Chương trình Giao lưu Văn hóa, Kinh tế Đông Nam Á, tổ chức tại Malaysia ngày 14/12/2025. Trong không gian giao lưu khu vực, các giá trị văn hóa truyền thống Việt Nam đã được giới thiệu không phải như những hình thức trình diễn đơn thuần, mà như những thực thể văn hóa sống – mang theo chiều sâu lịch sử, bản sắc dân tộc và tinh thần nhân văn của người Việt.
Thông qua các hoạt động trình diễn di sản, văn hóa Việt Nam hiện diện với sự chắt lọc tinh tế giữa nghi lễ, nghệ thuật và niềm tin tâm linh dân gian. Mỗi làn điệu, mỗi nghi thức không chỉ kể câu chuyện của quá khứ, mà còn chuyển tải thông điệp về cội nguồn, đạo lý “uống nước nhớ nguồn” và khát vọng gìn giữ bản sắc trong dòng chảy hiện đại.
Góp phần làm nên dấu ấn của chương trình là sự tham gia trách nhiệm, tâm huyết của Thanh đồng Nguyễn Thị Thu – thành phố Hải Phòng, đại diện tiêu biểu cho lực lượng hạt nhân văn hóa cơ sở đang ngày ngày gìn giữ, thực hành và trao truyền di sản văn hóa phi vật thể. Với sự nghiêm cẩn trong thực hành nghi lễ, hiểu biết sâu sắc về giá trị truyền thống và thái độ trân trọng di sản, bà đã góp phần lan tỏa hình ảnh văn hóa truyền thống Việt Nam đến bạn bè quốc tế một cách trang trọng, chuẩn mực và thuyết phục.
Việc Ban Tổ chức trao Chứng nhận thành tích xuất sắc trong trình diễn di sản “Văn hóa truyền thống Việt Nam” không chỉ là sự ghi nhận một hoạt động giao lưu văn hóa, mà còn là sự tôn vinh những cá nhân đang âm thầm “giữ lửa” cho di sản. Đó là những con người mang trong mình ký ức văn hóa cộng đồng, đóng vai trò cầu nối giữa truyền thống và hiện đại, giữa di sản dân tộc và đời sống đương đại.
Ở góc độ rộng hơn, di sản văn hóa phi vật thể chính là ngôn ngữ chung của đối thoại văn hóa, giúp các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á xích lại gần nhau trên nền tảng tôn trọng sự đa dạng và các giá trị nhân văn phổ quát. Khi di sản được đặt trong không gian giao lưu khu vực, nó không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh quốc gia, mà còn nuôi dưỡng tinh thần hòa bình, hiểu biết và hợp tác bền vững.
Bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể không đồng nghĩa với việc đóng khung trong quá khứ, mà là làm cho di sản tiếp tục sống, tiếp tục được thực hành và lan tỏa trong đời sống hôm nay. Mỗi cá nhân tham gia gìn giữ di sản, mỗi nghệ nhân, mỗi thanh đồng như Nguyễn Thị Thu chính là một sứ giả văn hóa, mang theo hồn cốt dân tộc để đối thoại với thế giới bằng sự tự tin và trách nhiệm.
Trong dòng chảy hội nhập, khi bản sắc được gìn giữ bằng tri thức, niềm tin và lòng tự hào, di sản văn hóa phi vật thể Việt Nam sẽ tiếp tục khẳng định vị thế xứng đáng của mình trong không gian văn hóa khu vực và quốc tế.
Ngô Quảng
